Μύθοι & Αλήθειες

ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα εμβόλια είναι γενικώς ασφαλή. Η κυκλοφορία των εμβολίων επιτρέπεται μόνο αν εξασφαλισθούν όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις από τους εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς (Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων, Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, Αμερικανικός Οργανισμός Φαρμάκων και Τροφίμων, κ.λπ.). Ταυτόχρονα, υπάρχει συνεχής και αυστηρή καταγραφή των δεδομένων ασφαλείας σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, ενώ δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν τη σύνδεση των εμβολίων με την ανάπτυξη αλλεργικών, αυτοάνοσων ή/και αναπνευστικών νοσημάτων. Οι πιο κοινές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης και είναι συνήθως πολύ ήπιες 1,2,3

ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα νοσήματα που προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό έχουν γίνει σπάνια σε πολλές άλλες χώρες, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν1,2. Παρά το υψηλό ποσοστό των ατόμων (παιδιών) που εμβολιάζονται στη χώρα μας η εμβολιαστική κάλυψη δεν έχει φτάσει στο 100%, οπότε υπάρχουν ακόμα αρκετά επίνοσα άτομα, χωρίς ανοσία, που κινδυνεύουν να νοσήσουν (μερικώς εμβολιασμένα ή ανεμβολίαστα)2. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εμφάνιση επιδημιών ιλαράς σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λόγω μείωσης της παραδοσιακά υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης τα τελευταία χρόνια1,2,4

ΑΛΗΘΕΙΑ: H θεωρία αυτή, αποδείχθηκε παραπλανητική και ανυπόστατη. Δημοσιεύσεις προηγούμενων ετών, μελέτες ευρείας κλίμακας που πραγματοποιήθηκαν στη συνέχεια και η μακροχρόνια παρακολούθηση των εμβολιασμένων δεν την επιβεβαιώσαν2,3. Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν τη σύνδεση μεταξύ ενός εμβολίου (π.χ. για την ιλαρά-ερυθρά-παρωτίτιδα (MMR) ή άλλου) με την πρόκληση αυτισμού ή διαταραχών αυτιστικού φάσματος1,2,3. Μάλιστα, ο γιατρός που την «επινόησε» στα τέλη του 1990 τιμωρήθηκε με διαγραφή από το Γενικό Ιατρικό Συμβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου3.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Επιστημονικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η ταυτόχρονη χορήγηση εμβολίων δεν επιβαρύνει το ανοσοποιητικό σύστημα. Καθημερινά, με το περιβάλλον και τη διατροφή, ερχόμαστε σε επαφή με πλήθος αντιγόνων (ξένες ουσίες προς τον οργανισμό) που επιδρούν στο ανοσοποιητικό σύστημα. Ένα παιδί εκτίθεται σε πολύ περισσότερα αντιγόνα στα πλαίσια ενός κοινού κρυολογήματος ή μιας ίωσης συγκριτικά με εκείνα των εμβολίων1,2. Για παράδειγμα, αν το παιδί αρρωστήσει από κοκκύτη, λαμβάνει με το μικρόβιο πάνω από 3.000 ουσίες, ενώ αν εμβολιασθεί για κοκκύτη 2 ή 3 ουσίες. Επίσης θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι στα εμβόλια περιέχονται εξασθενημένοι ή ανενεργοί μικροοργανισμοί ή τμήματα τους και όχι ενεργά στελέχη1.
Όσον αφορά τα πολυδύναμα εμβόλια, δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα από τα οποία να προκύπτει επιβάρυνση του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ έχουν τα εξής πλεονεκτήματα: α) μικρότερος αριθμός δόσεων-λιγότερες επισκέψεις στον γιατρό, β) πιο εύκολη και λιγότερο επώδυνη χορήγηση (λιγότερες ενέσεις) και γ) καλύτερη εφαρμογή (πιο εύκολη συμμόρφωση) του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών2,3.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Η «θειομερσάλη» είναι μία οργανική ουσία που περιέχει υδράργυρο και χρησιμοποιείται σε πολύ μικρή ποσότητα και σε πολύ λίγα εμβόλια, ως συντηρητικό. Στις μέρες μας υπάρχει μόνο στο πανδημικό εμβόλιο εναντίον της γρίπης. Το συγκεκριμένο εμβόλιο δεν είναι το «κοινό» ετήσιο εμβόλιο και δεν κυκλοφορεί στη χώρα μας 2,3. Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η ποσότητα της θειομερσάλης που περιέχεται σε εμβόλια πολλαπλών δόσεων (εμβόλιο πανδημίας γρίππης-μη διαθέσιμο στην Ελλάδα σήμερα) θέτει σε κίνδυνο την υγεία2. Άλλωστε, ο υδράργυρος είναι ένα στοιχείο της φύσης που εντοπίζεται σε αέρα, νερό και έδαφος2.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Δεν υπάρχει αιτιολογική συσχέτιση μεταξύ της χορήγησης αυτών των εμβολίων και του αιφνιδίου βρεφικού θανάτου. Τα εμβόλια αυτά χορηγούνται πράγματι στη βρεφική ηλικία, δηλαδή την περίοδο που υπάρχει επικινδυνότητα εμφάνισης του συνδρόμου. Δηλωθέντα περιστατικά συνδρόμου αιφνιδίου βρεφικού θανάτου αφορούν τυχαία συγχορήγηση εμβολίων και θα μπορούσαν να συμβούν ούτως ή άλλως2.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα εμβόλια προκαλούν ανοσία στον οργανισμό παρόμοια με εκείνη που παράγεται μέσω της φυσικής νόσησης. Ωστόσο, η πρόκληση ανοσίας μετά από φυσική μόλυνση μπορεί να αποβεί επικίνδυνη, καθώς υπάρχει πιθανότητα να προκληθούν πολύ σοβαρές επιπλοκές (π.χ.διανοητική καθυστέρηση από τον Hemophilus Influenzae τύπου β, γενετικές ανωμαλίες από τον ιό της ερυθράς, καρκίνο του ήπατος από τον ιό ηπατίτιδας β, εγκεφαλίτιδα ή θάνατος από ιλαρά). Κανείς δεν γνωρίζει εκ των προτέρων πόσο σοβαρά ή όχι θα τον προσβάλλει κάθε ασθένεια2,3.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα εμβόλια εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου πώς να αντιδράσει σε συγκεκριμένα αντιγόνα και δεν αλλάζουν τον τρόπο λειτουργίας του2. Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν τη σύνδεση των εμβολίων με την ανάπτυξη αλλεργικών, αυτοάνοσων και αναπνευστικών νοσημάτων αργότερα κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου2,3.

ΑΛΗΘΕΙΑ:  Τα εμβόλια δεν προκαλούν καρκίνο. Παράγοντες που έχουν οδηγήσει σε αύξηση των περιστατικών τις τελευταίες δεκαετίες σχετίζονται με διάφορες άλλες παραμέτρους, όπως ο σύγχρονος τρόπος ζωής2. Το εμβόλιο έναντι του ιού των ανθρωπίνων κονδυλωμάτων (HPV) προστατεύει έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και το εμβόλιο της Ηπατίτιδας Β από λοίμωξη που μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο του ήπατος2,5.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Τα εμβόλια δεν είναι τα πιο κερδοφόρα προϊόντα της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Τα φάρμακα για χρόνιες παθήσεις θεωρούνται περισσότερο επικερδή για μία φαρμακευτική εταιρεία, σε σύγκριση με τα εμβόλια. Από στοιχεία του 2014 τo 17% περίπου της ιατροφαρμακευτικής φαρμακευτικής δαπάνης αφορούσε φάρμακα και το 0,65% κόστος εμβολίων H ανάπτυξη και η παραγωγή εμβολίων είναι μια εξειδικευμένη και πολύπλοκη διαδικασία αυξημένου κόστους. Ο μικρός αριθμός φαρμακευτικών εταιριών που ασχολούνται με τα εμβόλια μπορεί να είναι ενδεικτικός των σχετικών δυσκολιών και προβληματισμών. Σε κάθε περίπτωση ο εμβολιασμός αποτελεί μια εξαιρετικά αποδοτική παρέμβαση καθώς μπορεί να προστατέψει το πληθυσμό από νοσήματα με σοβαρές επιπλοκές και να εξοικονομήσει πόρους για το δημόσιο σύστημα υγείας3.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Η ευημερία ,η βελτίωση της ποιότητας ζωής και η υγιεινή αποτελούν βασικούς παράγοντες προστασίας για τη μετάδοση λοιμωδών νοσημάτων. . Χαρακτηριστικά, η πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό και η καθαριότητα των χεριών είναι απαραίτητα για τη προστασία από την ηπατίτιδα Α, το τύφο, και ν τη χολέρας. Ωστόσο, μόνο οι συνθήκες υγιεινής δεν αρκούν. Συμβάλουν στη προστασία από την έκθεση σε λοιμογόνους παράγοντες, άλλά δεν προστατεύουν από τη λοίμωξη / νόσηση ή τις επιπλοκές της εφόσον κάποιος εκτεθεί, όπως συμβαίνει με τον εμβολιασμό2,3. Παθογόνοι οργανισμοί που προκαλούν ασθένειες, όπως η ιλαρά, η ηπατίτιδα Β και η πολιομυελίτιδα, ζουν στο ανθρώπινο σώμα και εξαπλώνονται με τον βήχα, το φτάρνισμα ή με τη σεξουαλική επαφή, ανεξάρτητα από το πόσο καθαροί είμαστε. Οι μεγάλης κλίμακας εκστρατείες εμβολιασμού στην Αφρική και την Ασία συνέβαλαν στη δραστική μείωση του αριθμού των θανάτων από ασθένειες που μπορούν να προληφθούν με εμβολιασμό, όπως η ιλαρά και η ερυθρά3.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Αν και έχουν σημειωθεί τεράστια άλματα στη φαρμακευτική θεραπεία των ασθενειών, δεν μπορούν όλα τα λοιμώδη νοσήματα να αντιμετωπιστούν με φάρμακα. Αφενός δεν υπάρχουν φάρμακα που να είναι τόσο αποτελεσματικά εναντίον των ιών όσο τα αντιβιοτικά εναντίον των βακτηριών και αφετέρου πολλά είδη βακτηρίων έχουν αναπτύξει ανθεκτικότητα στις υπάρχουσες αντιβιώσεις (“μικροβιακή αντίσταση”). Λοιμώξεις όπως ο τέτανος ή η μηνιγγίτιδα μπορεί να αποβούν μοιραίες ακόμα και αν ο ασθενής ακολουθεί φαρμακευτική αγωγή. Εμβολιασμός και φάρμακα αποτελούν συμμάχους στη προσπάθεια για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας. Ακόμα και αν ο εμβολιασμός δεν αποτρέψει την εκδήλωση μια λοίμωξης η συμπτωματολογία της μπορεί να είναι πολύ ελαφρύτερη και η αντιμετώπιση της ευκολότερη3.

ΑΛΗΘΕΙΑ: Η φυσική παθητική ανοσία είναι τα αντισώματα που μεταβιβάζονται στο νεογνό από την μητέρα του, είτε μέσω της κυκλοφορίας του αίματος πριν τη γέννα είτε μέσω του μητρικού γάλακτος αφού γεννηθεί. Έτσι το βρέφος μπορεί να προστατευτεί τους πρώτους μήνες της ζωής του, μέχρι να αναπτυχθεί το δικό του ανοσοποιητικό σύστημα, από συγκεκριμένους μικροοργανισμούς. Οι μικροοργανισμοί από τους οποίους προστατεύεται το έμβρυο είναι εκείνοι έναντι των οποίων η μητέρα έχει αναπτύξει ανοσία (προγενέστερη νόσηση / εμβολιασμός) και οι τίτλοι (συγκέντρωση) των αντισωμάτων στο αίμα της είναι πάνω από ορισμένα επίπεδα. Στη περίπτωση που μια μητέρα έχει ανοσία στην ιλαρά το βρέφος θα είναι προστατευμένο το πολύ για 6 μήνες μετά τη γέννηση του. Στη περίπτωση της ιλαράς η γαλουχία δεν ενισχύει την ανόσια τους βρέφους, οπότε το βρέφος προστατεύεται μέχρι να μπορέσει να εμβολιασθεί. Η φυσική παθητική ανοσία και εμβολιασμός είναι δύο έννοιες που δεν αλληλοαναιρούνται αλλά συμπληρώνονται3.

Πηγές:

  1. Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία. Ερωτήσεις & απαντήσεις σχετικά με τα εμβόλια. http://vaccines.e-child.gr/parents/erotisis-apantisis-schetika-me-ta-emvolia/. Accessed 6 July 2017
  2. ΚΕΕΛΠΝΟ. Μύθοι & Αλήθειες σχετικά με τους εμβολιασμούς. http://www.keelpno.gr/Portals/0/Αρχεία/Highlights/Immunization%20Week/ΜΥΘΟΙ%20%20ΑΛΗΘΕΙΕΣ%20ΓΙΑ%20ΤΑ%20ΕΜΒΟΛΙΑ.pdf  Accessed 6 July 2017
  3. Robert Koch Intitut _ The 20 Most Frequent Objections to Vaccinations – and Responses by Immunisation Experts of the Robert Koch Institute and the Paul-Ehrlich-Institut https://www.rki.de/EN/Content/Institute/DepartmentsUnits/InfDiseaseEpidem/Div33/Objections_and_Responses.html, Accessed 6 July 2017
  4. WHO _ Measles outbreaks across Europe threaten progress towards elimination _ Press release 2017 http://www.euro.who.int/en/media-centre/sections/press-releases/2017/measles-outbreaks-across-europe-threaten-progress-towards-elimination, Accessed 6 July 2017
  5. WHO Hepatitis B Fact sheet Reviewed July 2017 http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs204/en/, Accessed 6 July 2017